Transhumanizm — genealogia i główne nurty
Abstract
Transhumanizm to rodzina stanowisk głoszących, że człowiek powinien i może przekroczyć swoje obecne biologiczne i kognitywne ograniczenia za pomocą technologii — przez ulepszanie (enhancement), a docelowo przez singularność technologiczną lub nieśmiertelność. Ruch ma rodowód w utopiach industrialnych (Saint-Simon), spekulacjach biologicznych i ma silne zakorzenienie w oligarchicznym kapitalizmie Doliny Krzemowej. Wyróżnia się nurty umiarkowane (bioethyczne enhancement) i radykalne (umysł-upload, singularność). Stoi w napięciu z obroną natury ludzkiej i z cyberfeminizmem, który przejmuje część jego narzędzi dla własnych celów emancypacyjnych.
Genealogia
Źródeł współczesnego transhumanizmu szukać należy w kilku heterogenicznych tradycjach. Utopie industrialne XIX wieku — przede wszystkim Henri de Saint-Simon i tradycja, którą zapoczątkował — zakładały, że racjonalna reorganizacja produkcji i nauki prowadzi do uwolnienia człowieka od biologicznych i społecznych przymusów. Od tej tradycji pochodzi „uprzedmiotowianie siebie przez ciało” — wizja samopoddania się technologicznym procesom przekształcenia.
W XX wieku nurt zasilają fantazje biologów-eugeników oraz teoria cybernetyki (Norbert Wiener). Kulturowa matryca pochodzi częściowo z science-fiction. Współcześnie transhumanizm jest silnie powiązany z oligarchicznym kapitalizmem technologicznym (Dolina Krzemowa, longevity research) — notatki wskazują na oligarchów jako kluczowe źródło finansowania i ideologizacji tych projektów.
Główne nurty i postacie
Enhancement (ulepszanie) to nurt umiarkowany: farmakologia kognitywna, inżynieria genetyczna, implanty — w celu poprawy zdolności fizycznych i psychicznych ponad biologiczną normę. Ray Kurzweil jest jego kluczowym popularyzatorem, autor tezy o singularności — momencie, gdy AI przekroczy ludzką inteligencję i nastąpi radykalna transformacja.
Singularność i nieśmiertelność: Kurzweil prorokuje, że do 2045 r. nastąpi punkt, po którym ludzie będą mogli przenosić świadomość na nośniki cyfrowe, osiągając praktyczną nieśmiertelność. Projekt ten zakłada, że tożsamość jest informacją — a nie biologicznym substratem.
Instytucjonalizacja i utopie praktyczne: Peter Thiel (PayPal, Palantir) i Elon Musk są głównymi inwestorami przedsięwzięć związanych z ekstensją życia i kolonizacją kosmosu. Thiel finansował projekty badań nad starzeniem (SENS, Methuselah Foundation) i eksperymentalne miasta-państwa (projekt Prospera w Hondurasie — specjalna strefa ekonomiczna, inspirowana utopijną koncepcją grecką polis). Musk: Neuralink (interfejs mózg-komputer), SpaceX. Łączy ich forma ascezy zorientowanej na efektywność i akumulację — figura herosa-cyborga.
Inne oblicza transhumanizmu — Martine Rothblatt (twórczyni Sirius XM, autorka Virtually Human) koncentruje się na zagadnieniu cyfrowej tożsamości, świadomości i praw person niebiologicznych. [do weryfikacji: odczyt „narzędzia obserwowania” niepewny — możliwe, że chodzi o termin z jej prac o mindfiles].
Nihilizm i transhumanizm — część komentatorów [odczyt niepewny: „N. Klam, Dancer”] łączy transhumanizm z nihilizmem wobec przyszłości: jeśli nie ma stałej natury ludzkiej do ochrony, projekt ulepszania jest nieuchronnie projektowany na pustkę aksjologiczną.
Instytucjonalne formy fantazji transhumanistycznych
Notatki wskazują trzy przejawy: (1) badania naukowe nad długowiecznością, (2) miasto-państwo jako laboratorium (Prospera, Honduras — utopijno-grecka koncepcja polis dla wybranych), (3) specjalne strefy ekonomiczne jako enklawy dla eksperymentowania poza normami demokratycznymi.
Do weryfikacji
- [odczyt niepewny: „N. Klam, Dancer”] — możliwa postać lub tytuł; znaczenie w kontekście niejasne
- [odczyt niepewny: „Prosperka”] — z wysokim prawdopodobieństwem chodzi o Prosperę (ZEDE w Hondurasie), jednak odczyt wymaga potwierdzenia w kontekście wykładu
Korekty redakcyjne
- Oryginał: „Promy → Enhancement R. Kurzweil” — prawdopodobnie „Prości” lub „Prometeusze” (metafora); korektę pominięto, odczyt oznaczony jako niepewny
Źródła
- Kurs akademicki „Od ascety do cyborga”, notatki własne
- Ray Kurzweil, The Singularity Is Near (2005)
- Martine Rothblatt, Virtually Human (2014)
evergreen transhumanizm filozofia-technologii posthumanizm bioetyka