Cyberfeminizm i emancypacja przez technologię
Abstract
Cyberfeminizm to nurt myśli feministycznej, który widzi w technologii narzędzie emancypacji — wyzwolenia od biologicznych determinizmów płci, reprodukcji i ciała. Kluczowe figury: Shulamith Firestone (krytyka biologicznego macierzyństwa, technologia reprodukcyjna jako wyzwolenie) i Martine Rothblatt (płeć jako spektrum, tożsamość cyfrowa). Centralną kategorią jest cyborgizacja — przekraczanie biologicznych i kulturowych ograniczeń przez integrację człowieka z maszyną.
Shulamith Firestone i dialektyka seksu
Firestone w The Dialectic of Sex (1970) diagnozuje, że patriarchat zakorzeniony jest nie tylko w strukturach społecznych, lecz głębiej — w biologii reprodukcji. Kobieta jest biologicznie wyeksploatowana przez ciążę, poród i laktację; „terror laktacyjny” [termin z notatek] to forma zależności, od której technologia może wyzwolić. Sztuczna macica, butelka dla niemowląt jako produkt emancypacyjny — to konkretne przykłady technologii jako narzędzia równania płci. Emancypacja oznacza tu wywołanie z dobrości biologicznego macierzyństwa: uwolnienie kobiet od przymusu biologicznego.
Firestone widzi technologię reprodukcyjną jako drogę do niebiologicznego rozmnażania — i tym samym do radykalnej przebudowy rodziny, płci i społeczeństwa. Teza była kontrowersyjna nawet wewnątrz ruchu feministycznego.
Firestone z Hirschfeld są dwoma źródła tradycji myślenia o płci jako spektrum - przy czym Hirschfeld reprezentuje wcześniejszą linię seksuologiczną, a Firestone linię feministyczno-technologiczną.
Technologia jako droga do emancypacji — napięcia wewnętrzne
Idea, że technologia wyzwala, jest podatna na krytykę. Po pierwsze, technologia jest wytwarzana w określonych relacjach władzy i może reprodukować dominację (np. komercjalizacja ciała kobiecego przez techniki reprodukcyjne). Po drugie, idea cyborgizacji może być przejęta przez logikę rynkową i wzmocnić nierówności zamiast je niwelować. Feministyczna krytyka technonauki (Donna Haraway, A Cyborg Manifesto, 1985) próbuje utrzymać ten projekt emancypacyjny, unikając zarazem naiwności technologicznego entuzjazmu.
Do weryfikacji
- [do weryfikacji: „B. Bartniger (lata 80)”] — odczyt niepewny; możliwa postać lub tekst związany z debatą o laktacji i emancypacji
- [odczyt niepewny: „Brat l. Wittensteine”] — kontekst i znaczenie niejasne; możliwe nawiązanie do Wittgensteina lub innej postaci
Cytaty
- Shulamith Firestone: technologia reprodukcyjna jako warunek kobiecej emancypacji — The Dialectic of Sex (1970)
Powiązane
Źródła
- Kurs akademicki „Od ascety do cyborga”, notatki własne
- Shulamith Firestone, The Dialectic of Sex (1970)
- Donna Haraway, A Cyborg Manifesto (1985)
evergreen cyberfeminizm feminizm technologia plec-gender emancypacja