Autonomia afektu (Massumi i Mieke Bal)
Abstract
Brian Massumi i Mieke Bal rozwijają teorię afektu w kierunku ujęcia synestetycznego i ucieleśnionego. Kluczową tezą Massumiego jest autonomia afektu: afekt nie jest zawartością emocji ani kodem semiotycznym, lecz intensywnością zakorzenioną w cielesności — uczestnictwem w tym, co wirtualne. Autonomia afektu to jego otwartość — zdolność do przekształcania i bycia przekształconym, zanim jeszcze zostanie semantycznie skodyfikowany.
Massumi — perspektywa synestetyczna i wirtualność
Brian Massumi, wychodząc ze Spinozy i Deleuze’a, proponuje synestetyczną perspektywę badania afektu: afekty nie należą do jednego zmysłu, lecz przenikają wiele modalności sensorycznych jednocześnie — są doświadczane jako intensywność rozproszona w ciele, zakorzeniona w cielesności (zakorzenienie w cielesności / ucielesnienie).
Kluczowe tezy Massumiego:
- Autonomia afektu to jego uczestnictwo w tym, co wirtualne: afekt nie jest realizacją żadnego określonego znaczenia, lecz potencjalnością — możliwością wielu konkretyzacji emocjonalnych i semantycznych. W tym sensie afekt wyprzedza emocję.
- Autonomia to jego otwartość: afekt jest autonomiczny nie dlatego, że jest odizolowany, lecz dlatego, że jest otwartą intensywnością — zdolną do przesunięcia, modulacji, cyrkulacji zanim zostanie zamknięty w emocji lub reprezentacji.
Massumi odróżnia afekt (intensywność, przedreprezentacyjna, zmienna, wirtualna) od emocji (kulturowo skodyfikowanej, intersubiektywnie podzielanej, zakodowanej semiotycznie). To rozróżnienie jest krytyczne: zredukowanie afektu do emocji jest utratą jego właściwej autonomii.
Mieke Bal — afekt jako kategoria metodologiczna
Mieke Bal traktuje afekt jako narzędzie analizy w ramach studiów kulturowych i badań nad obrazem. Wskazuje na synestetyczny charakter doświadczenia afektywnego w kontakcie z dziełem sztuki: obraz, tekst, instalacja — nie wywołują jednego, ściśle określonego uczucia, lecz uruchamiają intensywność, która jest zakorzeniona w ciele widza/czytelnika i ucieleśnia się w kontakcie z nośnikiem.
Powiązania
Teoria afektu Massumiego i Bal wyrasta bezpośrednio z spinozjańskiego modelu afektu (pobudzenie ciała i jego idee) oraz z filozofii Deleuze’a (wirtualność, intensywność). W kontekście estetyki koresponduje z heglowskim pojęciem nośnika znaczenia: zmysłowy nośnik nie tylko reprezentuje ideę, lecz aktywnie cyrkuluje afekty, które nie są redukowane do znaczenia.
Do weryfikacji
- [do weryfikacji: pisownia „Massumi” vs „Massuni”] — w notatkach widnieje „Massuni”, jednak standardowa pisownia to Brian Massumi; z bardzo dużym prawdopodobieństwem odczyt nieprecyzyjny.
- [do weryfikacji: dokładny tytuł artykułu Massumiego czytanego na kursie] — brak w notatkach.
Źródła
- Massumi, B. (2002). Parables for the Virtual: Movement, Affect, Sensation. Duke UP
- Bal, M. — prace z zakresu studiów kulturowych i teorii narracji
- Wykład: A. Wolińska, „Problemy sztuki współczesnej / Estetyka współczesna”