Esencjalizm

Pojęcie

Esencjalizm to stanowisko, według którego obiekty posiadają własności esencjalne (istotne) — takie, które mają w każdym możliwym świecie, w którym istnieją — oraz własności akcydentalne (przypadłościowe) — takie, które mogłyby nie przysługiwać¹. Przykłady kandydatek na własności esencjalne:

• Esencjalizm o pochodzeniu: Kripke argumentuje, że Elizabeth II z konieczności pochodzi od tych rodziców — żadna kobieta urodzona z innych jajeczka i plemnika nie byłaby nią. To własność esencjalna².
• Esencjalizm o składzie: Stół wykonany z drewna nie mógłby być wykonany z lodu (choć mógłby być nieco innym kawałkiem drewna). Podobnie: Nixona ciało mogłoby mieć nieco inne atomy, lecz nie mogłoby być zbudowane z zupełnie innej materii³.
• Esencjalizm o gatunkach: Woda z konieczności jest H₂O. Tygrys z konieczności należy do gatunku biologicznego, niezależnie od przeżyć podmiotowych.

Historyczne korzenie

Esencjalizm ma korzenie w arystotelesowskim pojęciu formy substancjalnej i to ti ēn einai (bycia-tym-czym-jest-rzecz). Cechy istotne i przypadłości (Arystoteles) analizuje to rozróżnienie. W filozofii nowożytnej po Locke’u esencjalizm ustąpił empiryzmowi — „istoty realne” stały się epistemicznie niedostępne. Kripke przywraca esencjalizm bez odwoływania się do arystotelesowskich form substancjalnych: esencja nie jest epistemiczna, lecz metafizyczna.

Antyesencjalizm i relatywizm esencji

Stanowiskami konkurencyjnymi są:

• Nominalizm esencjalny: nie ma obiektywnych granic między cechami esencjalnymi a akcydentalnymi — to kwestia opisu lub interesów (Quine, Goodman).
• Esencjalizm kontekstowy: esencja jest relatywna do sposobu kategoryzacji lub pragmatycznego kontekstu (Fine, Sidelle)⁴.

Kit Fine (1994) zaproponował głębszą analizę: konieczność metafizyczna wynika z natury obiektów, nie odwrotnie — to czego natura obiektu wymaga, jest konieczne. „Sokrates jest z konieczności elementem zbioru {Sokrates}” jest konieczne ze względu na naturę zbioru, nie ze względu na naturę Sokratesa. Fine uważa, że możliwe światy nie mogą być podstawą esencji — to esencja jest pierwotna⁵.

Kontrafaktuały i modalność

Kontrafaktuały i modalność

Zdania kontrafaktyczne („Gdyby Cezar nie przekroczył Rubikonu, republika trwałaby”) są ściśle powiązane z modalnością metafizyczną. Lewis analizuje je przez podobieństwo światów możliwych: zdanie kontrafaktyczne „Gdyby p, to q” jest prawdziwe, gdy w najbliższym (najbardziej podobnym) możliwym świecie, w którym zachodzi p, zachodzi też q¹.

Trudność: podobieństwo światów jest wielowymiarowe i nieostre. Lewis hierarchizuje kryteria podobieństwa: ważniejsza jest zbieżność w wielkich ogólnych prawach niż zbieżność w drobnych szczegółach. Kontrafaktuały są zatem kontekstowo zależne od standardów podobieństwa.

Stalnaker oferuje alternatywną semantykę: kontrafaktuał jest prawdziwy, gdy q zachodzi w tym jednym, unikalnie wybranym świecie, w którym p zachodzi i który jest selekcją funkcji wyboru względem p i aktualnego świata². Różnica między Lewisem a Stalnakeriem jest subtelna (Lewis dopuszcza remis podobieństwa), lecz technicznie istotna.

Footnotes

1. Lewis, D. (1973). Counterfactuals, s. 16–21. ↩

2. Stalnaker, R. (1968). A Theory of Conditionals, s. 102–106. ↩

Łącze do oryginału

Footnotes

1. Plantinga, A. (1974). The Nature of Necessity, s. 55–57. ↩

2. Kripke, S. A. (1972). Naming and Necessity, s. 112–113. ↩

3. Kripke, S. A. (1972). Naming and Necessity, s. 113–115 (esencjalizm o składzie materialnym). ↩

4. Sidelle, A. (1989). Necessity, Essence, and Individuation. Cornell University Press, s. 1–15. ↩

5. Fine, K. (1994). Essence and Modality. Philosophical Perspectives, 8, s. 1–3. ↩