Plotyn (ok 300 lat po Platonie) wywodzi się z tradycji, która zna koncepcje Filona z Aleksandrii, gdzie filozofowanie to rozpoznanie hierarchi. Jezeli hierarchia to minimum oraz maximum.
Zmiana schematu myślenia z bipolarnego (dwubiegunowego) na hierarchiczny.
W Sofiście byt opisany jako dynamis - moc istnienia. U Plotyna Dynamis to nieskończona moc twórcza - nieskończoność jest pozytywem.
Struktura rzeczywistości
JEDNIA (ponad hierarchią - transcendentna), w dyskursie ukazującym jego transcendencje:
- można mówić czym nie jest (teologia apofatyczna - negatywna),
- czym jest (teologia katafatyczna - pozytywna)
- ani czym ani jest ani nie jest (dyskurs paradoksalny)
- “forma pozbawiona wszystkich form”
U Plotyna ABSOLUTNA WIELOŚĆ to NICOŚĆ (czyli jest poza hierarchią) Z nieskończoności istnienia zostały wyprodukowana (wyemanowane) cała rzeczywistość.
Arche rzeczywistości jest jedno ale przyczyn jest więcej - Arche nie pokrywa się z Aitia Arche a Aitia - zasada nie jest jeszcze przyczyną
Hierarchia
- Kosmos noethos (świat umysłowy)
- Jedno - wiele
- Jedno: Nous (Rozum)
- Wiele: Idei (ale sprzężonych)
- Bliżej Peras niż Apeironu
- Jedno - i - wiele
- Jedno: Dusza świata (anima mundi) jako zasada rozumności kosmosu
- Wiele: Duszyczki (np. ludzi)
- Bliżej Apeironu niż Peras
- Jedno - wiele
- Kosmos aistetos (świat doświadczalny - fizyczny, doznaniowy)
- Tu dalej Jedno - Wiele w sferze Physis
Dynamiczna koncepcja substancji - Metafizyka relacji
Cała rzeczywistość podlega metafizyce relacji:
- podlega prawu syntezy nieograniczoności z granicą
- jako prawo ontologiczne (u Platona w strefie fizys ontologia czterech rodzajów)
- więc ma strukturę relacyjną.
Oderwanie i powrót do Jedni (cyrkulacja)
Prawo globalne i jednostkowe dla każdego bytu substancjalnego jest trwaniem, wychodzeniem poza siebie i powrotem. Substancja ma o tyle stabilność o ile potwierdza się w aktach wychodzenia i powrotu do siebie.
- Trwanie: mene emmenai
- Wyjście: Exitus
- Powrót: Reditus - Epistrofai Te trzy elementy się uzupełniają.
Człowiek osiąga Eudajmonię przez zjednoczenie z Jednią (wyjście poza cyrkularność).