Niemożność ucieczki od języka (Barthes)
Punktem wyjścia narratywizmu jest obserwacja Rolanda Barthes’a wyrażona w eseju Le discours de l’histoire (1967): zdani na język, historycy nie są w stanie uciec od paradoksu niebezpośredniego przedstawiania minionej rzeczywistości.1
Historyczny dyskurs narracyjny nie różni się zasadniczo od literackich dyskursów fikcji — oba podlegają tym samym mechanizmom retorycznym. Barthes identyfikował w tekstach historycznych „efekt realności” (effet de réel): wrażenie, że opisywane obiekty „są tam, na zewnątrz” i że historia jedynie je odzwierciedla, jest produktem jej własnej retoryki, a nie dowodem na przezroczystość języka.2 Historyk, chcąc nie chcąc, sprawia, że „historia pisze się sama” — lecz jest to złudzenie wytworzone przez szczególne zabiegi stylistyczne.