Husserl i Leibniz — mathesis universalis i przestrzeń rozumu
Abstract
Leibniz jest według de Warrena „najmniej docenionym źródłem historycznym fenomenologii”. Husserl przejmuje od niego wizję mathesis universalis — jednorodnego, universalnego dyskursu filozofii naukowej jako „teorii wszelkich teorii” — oraz ideę characteristica universalis: symbolicznego języka, który eliminuje ekwiwokacje leżące u podstaw filozofii. Leibnizjańska „duchowa przestrzeń” (geistige Raum) rozumu, określana przez systematyczne ejdetyczne rozjaśnienie regionów ontologicznych, staje się u Husserla przestrzenią transcendentalną, opisywaną przez aprioryczne formy doświadczenia skorelowane z konstytutywnymi aktami subiektywności.
De Warren podkreśla, że Leibniz — obok Kanta i Brentana — jest kluczowym źródłem Husserlowskiej fenomenologii, lecz rzadko tak czytany. Husserl jawnie odwołuje się do leibnizjańskiej wizji nauki uniwersalnej, a jego własne terminy — monada, dążenie (Streben, conatus), harmonia preustanowiona przekształcona w intersubiektywność — mają wyraźne leibnizjańskie echo.
Mathesis universalis to leibnizjański projekt nauki obejmującej wszystkie dziedziny poznawalnego bytu pod jednorodną, formalno-matematyczną strukturą. Nie jest to redukcja wszystkiego do matematyki, lecz wizja wspólnej gramatyki naukowej — takiej, w której relacje między pojęciami są wyraźne, konieczne i intersubiektywnie komunikowalne.
Husserl przejmuje ten ideał: fenomenologia transcendentalna ma być „teorią wszelkich teorii” — nauką o apriorycznych warunkach możliwości wszelkiej wiedzy naukowej. Ejdetyczne rozjaśnienie regionów ontologicznych (przyroda, duch, matematyka itp.) dostarcza apriorycznych ram dla nauk szczegółowych.
Characteristica universalis to leibnizjański projekt uniwersalnego języka symbolicznego, w którym każde pojęcie miałoby jednoznaczny symbol, a rozumowania byłyby obliczeniami (calculemus!). Cel: eliminacja wieloznaczności i sporów, zastąpienie ich przejrzystym dyskursem.
Husserl nie realizuje tego projektu w formie leibnizjańskiej (nie tworzy symboliki), ale podejmuje ten sam problem: ekwiwokacje i mętność leżące u podstaw filozofii przekładają się — w jego projekcie — na jednorodny dyskurs filozofii naukowej, wolny od pseudoproblemów tradycji. Stąd jego strategia terminologiczna: unikanie terminów wieloznacznych, wprowadzanie terminów „nienaruszonych” (jak eidos).
„Duchowa przestrzeń” (geistige Raum) rozumu jest leibnizjańską ideą określającą obszar możliwego poznania przez systemy możliwych form rozumowych. U Husserla odpowiada jej transcendentalna przestrzeń refleksji, określana przez systematyczne ejdetyczne rozjaśnienie regionów ontologicznych, oparte na intuicyjnym ujmowaniu apriorycznych form doświadczenia jako skorelowanych z konstytutywnymi aktami subiektywności transcendentalnej.
Termin monada pojawia się u późnego Husserla (zwłaszcza w Medytacjach kartezjańskich) jako określenie ego transcendentalnego w jego konkretności — ze swoją historią konstytutywną, habitusami, horyzontem. Husserl przekształca leibnizjańską monadę: nie jest ona bezoknowym, izolowanym bytem, lecz w istocie intersubiektywna, konstytuująca wspólny świat przez analogizującą apercepcję innych ego.
- Leibniz jako „najmniej doceniony ze źródeł historycznych fenomenologii”
- „«duchowa przestrzeń» (geistige Raum) lub obszar rozumu” — przekształcona forma leibnizjańskiej mathesis w fenomenologii
- Nicolas de Warren, Wezwanie Husserla do mówienia: Fenomenologia „filozofią mniejszą”, Archiwum Husserla KU Lowanium
- E. Husserl, Medytacje kartezjańskie
- G.W. Leibniz, prace z logiki i metafizyki
Tagi
husserl-i-inni-filozofowie racjonalizm-zagadnienia-rozne evergreen