Husserl — zasada wszelkich zasad
Abstract
„Zasada wszelkich zasad” (Grundsatz aller Grundsätze) to fundamentalna reguła metodologiczna Husserla: każda źródłowo prezentująca naoczność jest źródłem prawomocności poznania. Wszystko, co daje się w intuicji w swej cielesnej rzeczywistości, należy przyjąć jako to, co się prezentuje — ale tylko w granicach, w jakich się prezentuje. Zasada ta wyraża radykalizm widzenia: pierwszą podstawową formą rozumowej świadomości jest „źródłowo prezentujące widzenie”. Fenomenologiczna refleksja jest więc kultywowaniem tego widzenia jako powołania filozofa.
Zasada wszelkich zasad brzmi u Husserla następująco: „że każda źródłowo prezentująca naoczność jest źródłem prawomocności poznania, […] wszystko, co się nam w «intuicji» źródłowo (by się tak wyrazić: w swej cielesnej rzeczywistości [leibhaften Wirklichkeit]) przedstawia, należy po prostu przyjąć jako to, co się prezentuje, ale także jedynie w tych granicach, w jakich się tu prezentuje” (Idee I, §24).
Zasada ma dwa aspekty:
- pozytywny: naoczność — to, co dane źródłowo — jest legitymizującym fundamentem wszelkiej wiedzy; żaden argument nie może obalić tego, co bezpośrednio dane
- negatywny/ograniczający: obowiązuje tylko w granicach faktycznego dania; żadna teoria nie może wykraczać poza to, co rzeczywiście dane w doświadczeniu
Zasada ta jest sformułowaniem tezy, że radykalizm widzenia i radykalizm rozumu są tym samym. „Pierwszą podstawową formą rozumowej świadomości — źródłowo prezentujące «widzenie»“. Rozum nie jest zdolnością przekraczającą doświadczenie (jak w metafizyce racjonalistycznej), lecz kultywowaniem obecności tego, co dane.
To „źródłowe widzenie” nie jest naiwnym empiryzmem — nie chodzi o zmysłowe wrażenia, lecz o każdy rodzaj intuicyjnego uchwycenia: percepację, imaginację, ideację (wgląd ejdetyczny), wreszcie naoczność kategorialną (uchwycenie stanów rzeczy, relacji, ogólności).
Szczególnie ważnym odkryciem Husserla — docenionym przez Heideggera — jest naoczność kategoryczna (kategoriale Anschauung): obok zmysłowego spostrzeżenia istnieje intuicyjne uchwycenie przedmiotów idealnych i stanów rzeczy. Pozwala to ugruntować logikę i matematykę w aktach naocznego ujmowania, nie zaś w czystych konstruktach myślowych.
Zasada wszelkich zasad daje fenomenologii metodologiczne zakotwiczenie, lecz rodzi zarazem napięcie: jak opisać to, co źródłowo dane, skoro każdy opis korzysta z języka nasączonego tradycją? Ten problem podejmuje Fink w analizie paradoksu dyskursu fenomenologicznego.
- „Każda źródłowo prezentująca naoczność jest źródłem prawomocności poznania” (Husserl, Idee I, §24)
- „Pierwszą podstawową formą rozumowej świadomości — źródłowo prezentujące «widzenie»” (Idee I, 314)
- Nicolas de Warren, Wezwanie Husserla do mówienia: Fenomenologia „filozofią mniejszą”, Archiwum Husserla KU Lowanium
- E. Husserl, Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii, t. I
Tagi
husserl-metoda-fenomenologiczna intuicja-zagadnienia-rozne evergreen