Dwa typy krytyki filozoficznej (Hegel)

Dwa typy krytyki filozoficznej (Hegel)

W 1802 roku Hegel zainaugurował „Kritisches Journal der Philosophie” rozprawą Über das Wesen der philosophischen Kritik. Habermas identyfikuje dwa strukturalnie różne typy krytyki, które w Heglowskim projekcie pełnią oddzielne funkcje¹.

Krytyka maieutyczna

Pierwszy typ — krytyka maieutyczna — kieruje się przeciwko fałszywym pozytywnościom epoki i pojmuje siebie jako maieutykę uciśnionego życia:

„Jeśli krytyka nie może uznać dzieła i czynu za postać idei, to przecież nie zapozna dążeń; prawdziwy interes naukowy polega wówczas na tym, by skruszyć skorupę, która przeszkadza jeszcze wewnętrznemu dążeniu wydostać się na światło dzienne.”²

Bez trudu rozpoznajemy tu krytykę, jaką młody Hegel kierował pod adresem pozytywnej władzy religii i państwa.

Krytyka metakrytyczna

Drugi typ — krytyka metakrytyczna — stosuje Hegel wobec subiektywnego idealizmu Kanta i Fichtego. Można o ich systemach powiedzieć, że „idea filozofii została wyraźnie rozpoznana, że jednak podmiotowość stara się bronić przed filozofią w tej mierze, w jakiej jest to konieczne dla ocalenia samej siebie”³. Chodzi tu o dobranie się do ograniczonej podmiotowości, która zamyka się przed lepszym, obiektywnie dawno już możliwym rozumieniem.

Dojrzały Hegel faworyzuje drugi typ. Kiedy jego absolutny rozum „wkracza w rzeczywistość” i staje się w niej obiektywny, zwalnia filozofię z zadania konfrontowania się z gnuśną egzystencją życia społecznego. Temu stępieniu krytyki odpowiada degradacja teraźniejszości: nowoczesność doprowadzona do pojęcia pozwala, by się od niej po stoicku odwrócić⁴. Współczesne problemy tracą rangę prowokacji, bo filozofia — będąc na wysokości czasów — odebrała im znaczenie.

Footnotes

1. Habermas 2000, s. 55–57; por. Hegel, G. W. F., Über das Wesen der philosophischen Kritik überhaupt und ihr Verhältnis zum gegenwärtigen Zustand der Philosophie insbesondere, w: Werke, t. 2, s. 175 ↩

2. Hegel, Über das Wesen der philosophischen Kritik…, w: Werke, t. 2, s. 175; cyt. za: Habermas 2000, s. 56 ↩

3. Tamże; cyt. za: Habermas 2000, s. 56 ↩

4. Habermas 2000, s. 56–57 ↩