Nous (Rozum)
Nous (Rozum) w Filebie przekracza poziom psychologii jednostki. Nie chodzi tylko o ludzką zdolność myślenia, lecz o zasadę inteligibilnego porządku, która wyjaśnia, dlaczego świat i dobre życie nie są chaotyczne.
Nous (Rozum) jest zasadą przyczynową i normatywną, która ustanawia ład, a przez to okazuje się bliższa dobru niż Przyjemność.
-
Tezy:
-
rozum ma pierwszeństwo wobec ślepej intensywności;
-
porządek świata i duszy wymaga inteligentnej zasady;
-
najlepsze życie musi być rządzone przez Nous (Rozum).
-
-
Argumenty:
-
harmonia nie wyjaśnia się sama;
-
to, co poznawalne i mierzalne, jest doskonalsze niż to, co niestałe;
-
rozum jest krewny tego, co trwałe.
-
-
Krytyka:
- nie jest całkiem jasne, czy Nous (Rozum) jest tu immanentny czy transcendentny;
- dialog nie rozwija jeszcze pełnej kosmologii jak Timajos.
-
Konsekwencje:
- aksjologia zostaje oparta na inteligibilności;
- najlepsze życie nie jest antyprzyjemnościowe, ale rozumnie uporządkowane.
Nous (Rozum) →(jest)→ Aitia (Przyczyna)
Nous (Rozum) →(ustanawia)→ Ład
Ład →(warunkuje)→ Agathon (Dobro)
- Podstawa: Fileb 28c–31a.
- Komentarze: standardowe interpretacje późnego Platona.
U Arystotelesa nous pełni odmienną funkcję: nie jest kosmiczną zasadą ładu, lecz władzą poznawczą ujmującą pierwsze zasady wiedzy naukowej. Zob. Nous jako poznanie pierwszych zasad (Arystoteles) — Arystotelesowska wersja, gdzie nous jest epistemiczną, a nie kosmologiczną zasadą.