Teoria woli i dążenia do mocy (W. Witwicki)

Zachowanie człowieka można wyjaśniać poprzez dążenie do wzrostu poczucia mocy oraz unikanie stanów słabości. Uczucia społeczne powstają w kontekście relacji mocy między jednostkami.

Założenie:

człowiek
   ↓
dąży do wzrostu poczucia mocy

Poczucie mocy oznacza:

• poczucie wpływu
• zdolność działania
• kontrolę nad sytuacją

Mechanizm motywacyjny:

stan	reakcja
wzrost mocy	przyjemność
spadek mocy	przykrość

Każde spotkanie dwóch osób uruchamia ocenę społeczną.

Schemat:

kontakt społeczny
      ↓
natychmiastowa ocena
      ↓
porównanie mocy

Dwa elementy oceny:

1. ocena cudzej mocy
2. ocena własnej pozycji

Na tej podstawie powstają uczucia społeczne.

W klasycznej typologii Witwickiego uczucia społeczne są heteropatyczne – odnoszą się do innych ludzi. Uczucia mogą się wzmacniać do skrajności. Dwie podstawowe grupy:

typ	charakter	kierunek	przykłady
przyjazne	zbliżenie	pozytywny	sympatia, przyjaźń
wrogie	dystans	negatywny	wrogość, pogarda

Skrajności powstają przez intensyfikację oceny relacji mocy.

Relacje społeczne mogą prowadzić do różnych strategii psychicznych.

strategia	charakter
dominacja	wzrost mocy przez podporządkowanie innych
podporządkowanie	uznanie przewagi innych
autoafirmacja	wzmacnianie własnej wartości
ascetyzm	rezygnacja z rywalizacji

Mechanizm ten widoczny jest już w analizie ambicji: niezależność od czynników wewnętrznych (własnych namiętności i popędów) jest jedną z trzech wartości składowych ambicji, a samokontrola jako droga do poczucia mocy łączy obie teorie.

Człowiek może zwiększać poczucie mocy na dwa sposoby:

sposób	mechanizm
przez innych	dominacja, rywalizacja
przez siebie	samokontrola, rozwój

poczucie mocy
     │
     ├ dominowanie innych
     └ panowanie nad sobą

Druga droga prowadzi do autokontroli.

samokontrola
     ↓
panowanie nad sobą
     ↓
poczucie mocy

Przykłady: ascetyzm, samodyscyplina rozwój osobisty

Poczucie mocy może przyjmować formy patologiczne.

deformacja	opis
nadmierna dominacja	agresja
kompensacja	maskowanie poczucia słabości
autodestrukcja	skierowanie wrogości na siebie

Teoria ta interpretuje człowieka jako istotę:

istota społeczna
       +
istota rywalizująca

Relacje społeczne są więc przestrzenią:

• walki o uznanie
• budowania poczucia własnej wartości

człowiek
   ↓
dążenie do mocy
   ↓
kontakt społeczny
   ↓
porównanie pozycji
   ↓
uczucia społeczne
   ↓
strategie działania

Tagi

filozofia-psychologii psychologia tradycje-filozoficzne