Hiperobiekty (Morton)
Koncepcja hiperobiektów (ang. hyperobjects), sformułowana przez filozofa Timothy’ego Mortona w książce z 2013 roku, to teoria wyjaśniająca zjawiska tak ogromne i rozproszone w czasie oraz przestrzeni, że ludzki umysł nie jest w stanie w pełni ich ogarnąć.
Najważniejsze informacje na temat hiperobiektów w kontekście katastrofy klimatycznej:
- Katastrofa klimatyczna jako hiperobiekt: Morton uznaje globalne ocieplenie za podręcznikowy przykład hiperobiektu. Nie jest to pojedyncze wydarzenie (jak burza), ale proces rozciągnięty na tysiąclecia, angażujący całą planetę.
- Cechy hiperobiektów: Według Mortona cechują się one:
- Lepkością (viscosity): Są wszędzie wokół nas, jesteśmy w nich zanurzeni, niemożliwe jest pełne odseparowanie się od nich.
- Nielokalnością (nonlocality): Nie istnieją w jednym konkretnym miejscu, ale wpływają na każdy punkt planety.
- Czasowym falowaniem (temporal undulation): Działają w skali czasowej tak długiej, że wydają się zawieszone pomiędzy znanymi nam kategoriami teoretycznymi.
- Wpływ na postrzeganie: Hiperobiekty zmieniają sposób, w jaki narracja o katastrofie jest tworzona, co widać w “czarnobylskim katastrofizmie” czy sztuce ekologicznej.
Przykłady: katastrofa klimatyczna, społeczeństwo, pandemia koronowirusa.
Nie obserwujemy przedmiotów ale symptomów - nadajemy kształt przyrodzie wtórnie odbieranej.
Nawiązanie do Kanta (Wzniosłość (Kant)): potrafimy pomysłeć ale nie potrafimy przedstawić.