Znak (Mieczysław Wallis-Walfisz)
Obiekty semantyczne u Wallisa
- znaki: ikoniczne i umowne
- oznaki
Znak to przedmiot X spostrzegalny zmysłowo wytworzony lub użyty przez człowieka w tym celu aby:
- wzbudzić w odbiorcy myśl o przedmiocie innym niż X, lub
- służyć do budowy przedmiotu, który wzbudza w odbiorcy myśl o innym przedmiocie.
Znak ikoniczny (Wallis)
Znak ikoniczny (Wallis, 1932)
Pierwsze prace o znakach ikonicznych (koniec XIXw).
Znak ikoniczny (Wallis, 1932) działa na zasadzie podobieństwa do swojego desygnatu — jest formą reprezentacji opartą na relacji analogii, nie konwencji. Klasycznymi przykładami są portret i fotografia, lecz zakres pojęcia jest znacznie szerszy i obejmuje wszelkie nośniki, które odtwarzają strukturę lub właściwości przedmiotu odniesienia.
Wartość informacyjna znaku ikonicznego jest proporcjonalna do ilości informacji możliwych do uzyskania za jego pośrednictwem w zależności od jego funkcji i powiązanego celu (wartość informacyjna znaku jest relatywna względem celu jego zastosowania). Przykładem o dużym ciężarze historycznym jest spis stanu Starego Miasta Warszawy z lat 30. XX wieku, który umożliwił jego powojenne odtworzenie — znak ikoniczny pełnił tu rolę dokumentacyjno-rekonstrukcyjną.
Kazdy znak ikoniczny znajduje sie na spektrum od:
- Schematu redukującego desygnat do minimalnej liczby szczegółów (np. szkic),
- Pleromatu (z gr. plero - pełnia) stanowiącego jego hiper-realistyczne odtworzenie (np. fotografia).
To spektrum nie odpowiada skali wartości informacyjnej znaku. Nadmierny pleromat moze utrudniac zrozumienie znaku (np. ikona wyjscia ewakuacyjnego a jego zdjęcie lub obraz).
Istotnym rozróżnieniem jest funkcja temporalna: znak ikoniczny może zarówno odtwarzać coś już istniejącego, jak i projektować coś, co dopiero ma powstać. Projekty architektoniczne i modele przemysłowe (np. makiety samochodów) są zatem pełnoprawnymi znakami ikonicznymi o funkcji prospektywnej.
Odrębną właściwością jest sugestywność znaku ikonicznego: jego zdolność do wywoływania silnych reakcji afektywnych i behawioralnych. Mechanizm ten jest intensywnie wykorzystywany w reklamie i praktykach religijnych, a jego działanie widoczne jest również w codziennych kontekstach — np. oddziaływanie fotografii bliskich osób. Przypadek voodoo (wizerunek wroga jako przedmiot magicznego oddziaływania) stanowi przykład skrajnej sugestywności, w którym podobieństwo ikoniczne jest warunkiem sprawczości symbolicznej.
Znak ikoniczny nie ogranicza się do modalności wzrokowej. Obejmuje również sferę słuchową i węchową — zapach pieczonego jedzenia w przestrzeni gastronomicznej (np. celowo wprowadzany aromat w sieciach fast food) funkcjonuje jako ikoniczne odesłanie do doświadczenia smakowego i kontekstu konsumpcji. Tym samym kluczowym kryterium ikoniczności jest relacja podobieństwa między znakiem a desygnatem, niezależnie od zmysłowego kanału przekazu. Dźwięki są o tyle znakami ikonicznymi o ile naśladują (np. skrzypienie drzwi). Pory roku Vivaldiego maja przywolywac skojarzenia z charakterycznymi dzwiekami wystepujacymi w naturze w odpowiadających okresach.
Znak moze pelnic wiele funkcji np. godło Polski jako symbol Państwa i znak ikoniczny orła.
W obrządku wschodnim ikony przedstawiające potaci są “drzwiami do boskiego świata”. W kulturze zachodniej jest to wyobrażenie, odzworowanie (relacja tego co na obrazie do rzeczywistości). W kulturze wschodniego ikona świętego to obecność. Ikona jest pisana w natchnieniu - w niej jest wizerunek świętego - prawdziwego świętego.
Łącze do oryginału
Samodzielność znaku (Wallis)
Samodzielność znaku (Wallis)
Znaki samodzielne (reprezentujące) Znaki kategorematyczne (np. lew wzbudza mysl o lwie)
Znaki niesamodzielne (np. znaki diakrytyczne) Znaki synkategorematyczne
służą znakom samodzielnym, ale same są pozbawione znaczenia; nie mają znaczenia samodzielnie, lecz łączą się ze znakami samodzielnymi. Kategorię tę można rozszerzyć na dowolne obiekty — nie tylko znaki językowe, lecz wszystkie rodzaje znaków. (np. poszczeólne litery w wyrazie lew)
Sokrates jest blady
Łącze do oryginału
- Sokrates - znak samodzielny (kategorematyczny) - substancja
- jest blady - znak niesamodzielny (synkategorematyczny) - orzekanie o substancji
Konwencjonalizacja i Ikonizacja (Wallis)
Konwencjonalizacja i Ikonizacja (Wallis)
Konwencjonalizacja (Wallis)- znak ikoniczny staje sie znakiem umownym
- np. łoś na znaku, swastyka
Ikonizacja (Wallis) - znak umowny staje się znakiem ikonicznym
Łącze do oryginału
- np. ludzik z kresek
Pole semantyczne (Wallis)
Pole semantyczne (Wallis)
Mieczysław Wallis przejął od Bühlera ideę pola semantycznego .
Znaczenie znaku Z nie jest stałe, lecz zależy kontekstu, czyli od:
- otoczenia semiotycznego (inne znaki w otoczeniu znaku Z)
- np. Ala N. urodzona PESEL - Kontekstem dla słowo Ala sa inne znaki (słowa), które występują w otoczeniu słowo Ala. Dzięki tym znakom wiadomo o którą Ale chodzi.
- otoczenia pragmatycznego (sytuacja użycia, odbiorcy)
- np. kultura, wspólnota
- np. cegła na budowie - podaj cegłę, lub uwaga cegła
- otoczenia fizycznego (obiekty fizyczne)
- np. zamknij okno a brak okna w pomieszczeniu
Kontekst zawiera wszystkie trzy elementy - trzy otoczenia. Co widać np. w przykładzie ze słowem lew – które w zoo oznacza zwierzę, a jako symbol oznacza siłę lub majestat. Znaczenie słowa lew zależy od kontekstu.
Łącze do oryginału
Strukturalizm
Wartość semantyczna (valeur) wynika z relacji opozycji wobec innych elementów systemu — nie z żadnej pozytywnej treści zawartej w samym znaku.
Desemantyzacja (Wallis)
Desemantyzacja (Wallis)
Desemantyzacja to utrata znaczenia przez znak. Wobec tego zjawiska możliwe jest stanowisko alternatywne: desemantyzacja nie istnieje — znak nie traci znaczenia, lecz przechodzi w stan potencjalności (znak in potentia), w którym czeka na aktualizację znaczenia. Np. znak traci znaczenie - znak na wazie (jakis szlaczek) wydobytej w trakcie prac archeologicznych stracił znaczenie po latach.
Łącze do oryginału
Semantyzacja (semantyzacja powtórna) (Wallis)
Semantyzacja (semantyzacja powtórna) (Wallis)
nadanie nowego znaczenia dla czegoś co istnieje.
Łącze do oryginału
Enklawa semantyczna (Wallis)
Enklawa semantyczna (Wallis)
Struktury znaków - przykład. Sztuka ma język - syntaktyka znaków Tworzy znak umowny.
Enklawa semantyczna to zespół znaków rodzaju A, który znajduje się w obiekcie zbudowanych ze znaków B. Przykłady:
- podpis artysty na obrazie - podpis jest enklawą semantyczną,
- napisy na obrazach (wstążeczki z napisami na obrazach barokowych).
- na obrazach Witkacego - raporty z używek,
- tytuły obrazów
Wallis bada enklawy i relacje pomiedzy enklawami i ich otoczeniem.
Ekfraza (gr. έκφρασις – dokładny opis) – artystyczny (zwykle szczegółowy) opis dzieła sztuki w literaturze pięknej. Ekfraza funkcjonuje jako znak ikoniczny i jest enklawa symantyczna (np. na okładce albumu - tytuł i obraz)
Łącze do oryginału
- Przykład:Opis tarczy Achillesa w Iliadzie Homera
Powiązane
Reprezentacje (Wallis)
Reprezentacje (Wallis)
Reprezentacja to funkcja semantyczna ktora funkcjonuje pomiedzy znakiem a reprezentatem.
Znaki przedstawiające. Dany znak jest znakiem przedstawiającym, gdy został utworzony przez swego twórcę po to, aby wywołać w odbiorcy pewną określoną myśl dotyczącą innego przedmiotu niż ten znak. Myśl ta może być przedstawieniem lub sądem.
flowchart TD Znak[Znak reprezentujący] Przedmiot[Przedmiot reprezentowany] MyslN[Myśl nadawcy] MyslO[Myśl odbiorcy] Nadawca[Nadawca znaku] Odbiorca[Odbiorca znaku] Znak -->|reprezentuje| Przedmiot Znak -->|ekspresja| MyslN Znak -->|ewokacja| MyslO Nadawca -->|komunikacja semantyczna| Odbiorca Nadawca -->|używa| Znak Nadawca --> MyslN Odbiorca --> MyslOMiędzy znakiem a przedmiotem, którego ten znak dotyczy, zachodzi relacja reprezentacji.
X -> y Są trzy rodzaje reprezentacji: reprezentacja dzięki podobieństwu, dzięki konwencji i dzięki konwencji opartej na stosunku inherencji lub analogii; w tym ostatnim wypadku znak jest symbolem.
Łącze do oryginałuflowchart TD RR[Rodzaje reprezentacji] RB[Bezpośrednia</br>podobieństwo wyglądu] RP[Pośrednia</br>konwencja] RS[Symboliczna</br>konwencja + więź rzeczowa] RR --> RB RR --> RP RR --> RS