Znak ikoniczny (Wallis, 1932)
Pierwsze prace o znakach ikonicznych (koniec XIXw).
Znak ikoniczny (Wallis, 1932) działa na zasadzie podobieństwa do swojego desygnatu — jest formą reprezentacji opartą na relacji analogii, nie konwencji. Klasycznymi przykładami są portret i fotografia, lecz zakres pojęcia jest znacznie szerszy i obejmuje wszelkie nośniki, które odtwarzają strukturę lub właściwości przedmiotu odniesienia.
Wartość informacyjna znaku ikonicznego jest proporcjonalna do ilości informacji możliwych do uzyskania za jego pośrednictwem w zależności od jego funkcji i powiązanego celu (wartość informacyjna znaku jest relatywna względem celu jego zastosowania). Przykładem o dużym ciężarze historycznym jest spis stanu Starego Miasta Warszawy z lat 30. XX wieku, który umożliwił jego powojenne odtworzenie — znak ikoniczny pełnił tu rolę dokumentacyjno-rekonstrukcyjną.
Kazdy znak ikoniczny znajduje sie na spektrum od:
- Schematu redukującego desygnat do minimalnej liczby szczegółów (np. szkic),
- Pleromatu (z gr. plero - pełnia) stanowiącego jego hiper-realistyczne odtworzenie (np. fotografia).
To spektrum nie odpowiada skali wartości informacyjnej znaku. Nadmierny pleromat moze utrudniac zrozumienie znaku (np. ikona wyjscia ewakuacyjnego a jego zdjęcie lub obraz).
Istotnym rozróżnieniem jest funkcja temporalna: znak ikoniczny może zarówno odtwarzać coś już istniejącego, jak i projektować coś, co dopiero ma powstać. Projekty architektoniczne i modele przemysłowe (np. makiety samochodów) są zatem pełnoprawnymi znakami ikonicznymi o funkcji prospektywnej.
Odrębną właściwością jest sugestywność znaku ikonicznego: jego zdolność do wywoływania silnych reakcji afektywnych i behawioralnych. Mechanizm ten jest intensywnie wykorzystywany w reklamie i praktykach religijnych, a jego działanie widoczne jest również w codziennych kontekstach — np. oddziaływanie fotografii bliskich osób. Przypadek voodoo (wizerunek wroga jako przedmiot magicznego oddziaływania) stanowi przykład skrajnej sugestywności, w którym podobieństwo ikoniczne jest warunkiem sprawczości symbolicznej.
Znak ikoniczny nie ogranicza się do modalności wzrokowej. Obejmuje również sferę słuchową i węchową — zapach pieczonego jedzenia w przestrzeni gastronomicznej (np. celowo wprowadzany aromat w sieciach fast food) funkcjonuje jako ikoniczne odesłanie do doświadczenia smakowego i kontekstu konsumpcji. Tym samym kluczowym kryterium ikoniczności jest relacja podobieństwa między znakiem a desygnatem, niezależnie od zmysłowego kanału przekazu. Dźwięki są o tyle znakami ikonicznymi o ile naśladują (np. skrzypienie drzwi). Pory roku Vivaldiego maja przywolywac skojarzenia z charakterycznymi dzwiekami wystepujacymi w naturze w odpowiadających okresach.
Znak moze pelnic wiele funkcji np. godło Polski jako symbol Państwa i znak ikoniczny orła.
W obrządku wschodnim ikony przedstawiające potaci są “drzwiami do boskiego świata”. W kulturze zachodniej jest to wyobrażenie, odzworowanie (relacja tego co na obrazie do rzeczywistości). W kulturze wschodniego ikona świętego to obecność. Ikona jest pisana w natchnieniu - w niej jest wizerunek świętego - prawdziwego świętego.