Heidegger - Kant i rola wyobrazni
Problem dotyczy tego, czy istnieje wiedza a priori: taka, która nie pochodzi z doświadczenia, ale jest niezbędna, by doświadczenie mogło mieć dla podmiotu formę poznawczo „spójną” (np. jako sensowne sądy). Rdzeniem jest refleksja transcendentalna: badanie warunków możliwości poznania, w którym uzasadnienie ma postać argumentu transcendentalnego.
Refleksja transcendentalna pyta nie „co jest faktem w doświadczeniu?”, lecz „co musi zachodzić, aby doświadczenie (i formułowanie sądów o nim) było w ogóle możliwe?“. Odpowiedzi mają status „transcendentalny”: wykraczają poza dane empiryczne jako ich warunki, ale są zarazem do danych koniecznie odniesione.
- Punkt wyjścia (dany do wyjaśnienia): istnieje praktyka/zdolność podmiotu polegająca na posiadaniu doświadczenia, które da się ująć w spójne sądy (tj. takie, które mogą uchodzić za poprawne/niepoprawne, prawdziwe/fałszywe).
- Pytanie transcendentalne: jakie warunki muszą być spełnione, aby taka praktyka była możliwa (aby „doświadczenie jako poznanie” było możliwe, a nie tylko strumień wrażeń)?
- Ruch argumentu: identyfikujemy pewne elementy/struktury, bez których:
- nie da się w ogóle sformułować sensownego sądu o doświadczeniu, lub
- nie da się utrzymać jedności/spójności doświadczenia jako odnoszącego się do jednego świata i jednego podmiotu poznającego.
- Wniosek: te warunki mają charakter a priori (nie są „wyczytane” z doświadczenia, lecz muszą być założone, aby doświadczenie było możliwe jako poznanie). W tym sensie „transcendują” doświadczenie empiryczne, ale nie są od niego niezależne tematycznie: są warunkami jego możliwości.
- Rola rozumu (rekonstrukcja ostrożna)**: materiał sugeruje ujęcie rozumu jako tego, co dostarcza normatywnej struktury sądzenia (reguł/standardów spójności i poprawności), dzięki której w ogóle można mówić o poznaniu, a nie tylko o przeżyciach. *(6. Konsekwencja uniwersalności (rekonstrukcja ostrożna): jeśli warunki możliwości poznania mają charakter konieczny dla “podmiotu w ogóle”, to pojawia się teza o uniwersalności tych warunków wśród ludzi (i ewentualnie powiązana idea równości w sensie zdolności do rozumu). *(
- refleksja transcendentalna →(formułuje pytanie o)→ warunki możliwości
- argument transcendentalny →(uzasadnia poprzez)→ warunki możliwości
- wiedza a priori →(ma status)→ “warunku możliwości doświadczenia”
- rozum →(pełni funkcję)→ normatywnej struktury sądzenia *(rekonstrukcja; - Uniwersalność rozumu →(wspiera tezę o)→ równości w sensie epistemicznym *(rekonstrukcja;