Sąd smaku nie ma podstawy w pojęciu, ale ma pretensję do powszechnej ważności, bo zakłada wspólność dyspozycji władz poznawczych (warunek komunikowalności doświadczenia). „Sensus communis” nie jest statystycznym gustem, tylko normatywną ideą wspólnej zdolności sądzenia.
Sensus communis - „każdy powinien się zgodzić” bez dowodu; apel do wspólnego sposobu czucia/oceniania.- Warunki stosowalności: czystość sądu (bez interesu), refleksja nad formą, komunikowalność.
- Termin źródłowy: Gemeinsinn (sensus communis).
Powszechność subiektywna = roszczenie do zgody wszystkich na podstawie wspólnej struktury władz, nie na podstawie pojęcia.
Dlaczego sąd smaku ma prawo do powszechności
flowchart TD A[Sąd smaku] A --> B[Bez pojęcia] A --> C[Roszczenie do zgody] B --> D[Brak dowodu logicznego] C --> E[Powszechność estetyczna] D --> F[Potrzeba innego uzasadnienia] E --> F F --> G[Wspólna dyspozycja władz poznawczych] G --> H[Subiektywna lecz powszechna ważność]
| Krok | Treść |
|---|---|
| 1 | Sąd smaku nie opiera się na pojęciu, więc nie daje dowodu logicznego |
| 2 | Mimo to rości sobie powszechność |
| 3 | Taka powszechność ma sens tylko wtedy, gdy istnieje wspólna dyspozycja władz |
| 4 | Piękno ujawnia komunikowalność gry wyobraźni i intelektu |
| 5 | Wzniosłość pokazuje powszechną strukturę relacji rozumu do zmysłowości |
| Wniosek | ważność sądu estetycznego jest subiektywna w źródle, lecz powszechna w roszczeniu |
Źródła
- Podstawa: „Analityka piękna”.