Milczenie może pełnić funkcje znakowe w komunikacji językowej. Nie jest jedynie brakiem mówienia, lecz elementem systemu znaków, którego sens zależy od kontekstu dialogu.
1. Czym jest milczenie
Milczenie = intencjonalne powstrzymanie się od mówienia w sytuacji komunikacyjnej.
Rozróżnienie:
| stan | charakter |
|---|---|
| milczenie | element aktu komunikacyjnego |
| brak mowy | np. sen, cisza, brak rozmówcy |
Warunki milczenia:
- istnieje możliwość mówienia
- istnieje sytuacja komunikacyjna
- podmiot rezygnuje z aktu mowy
2. Milczenie w komunikacji
komunikacja językowa
↓
naprzemienność
mówienie ↔ milczenie
Dlatego:
- nie każde milczenie = brak komunikacji
- milczenie może przekazywać informację
Przykłady:
| sytuacja | sens milczenia |
|---|---|
| pytanie → brak odpowiedzi | odmowa |
| zarzut → milczenie | przyznanie lub opór |
| dialog | sygnał zmiany mówcy |
3. Milczenie jako znak
Milczenie może funkcjonować jako znak językowy.
Typologia znaków:
| typ | charakter |
|---|---|
| symptom | znak naturalny |
| sygnał | znak intencjonalny |
Milczenie może być:
- symptomem (np. zaskoczenia)
- sygnałem (celowa odmowa odpowiedzi)
4. Funkcje semiotyczne milczenia
1. funkcja syntaktyczna
Milczenie organizuje dialog.
Przykład:
pytanie
↓
milczenie
↓
zmiana mówcy
2. funkcja semantyczna
Milczenie oznacza określoną treść.
Może znaczyć np.:
- odmowę
- brak zgody
- niewiedzę
3. funkcja ekspresyjna
Milczenie wyraża stan psychiczny.
Przykłady:
- zakłopotanie
- gniew
- skupienie
4. funkcja impresyjna
Milczenie oddziałuje na odbiorcę.
Może:
- wywołać napięcie
- wymusić reakcję
- sugerować odpowiedź
5. Sens milczenia
Znaczenie milczenia jest kontekstowe.
Schemat:
milczenie
↓
interpretacja
↓
kontekst sytuacyjny
Elementy kontekstu:
- sytuacja rozmowy
- relacja między rozmówcami
- wcześniejsze wypowiedzi
6. Paradoks milczenia
Kluczowa obserwacja metodologiczna:
milczenie
może być
znakiem
Dlatego:
- milczenie nie zawsze oznacza brak komunikatu
- czasem jest najsilniejszym komunikatem
Mapa pojęciowa
milczenie
│
├ element komunikacji
│
├ znak
│ ├ symptom
│ └ sygnał
│
└ funkcje
├ syntaktyczna
├ semantyczna
├ ekspresyjna
└ impresyjna