** Znak nie jest własnością przedmiotu samą w sobie. Jest relacją trójczłonową między przedmiotem, tym co oznaczane i podmiotem interpretującym.
Źródło: koncepcja semiotyczna Izydora Dąmbska
1. Definicja relacyjna znaku
X → Y (dla osoby O)
gdzie:
| element | znaczenie |
|---|---|
| X | nośnik znaku |
| Y | to, co oznaczane |
| O | interpretator |
X jest znakiem Y dla osoby O
jeżeli:
X pełni funkcję semiotyczną względem Y dla O
2. Trójczłonowa struktura znaku
Znak jest elementem relacji:
znak (X)
↓
oznaczane (Y)
↓
interpretator (O)
Własności:
- znak jest zawsze czyimś znakiem
- znak coś oznacza
- znak funkcjonuje w relacji poznawczej
3. Własności znaku
1. znak jest relacyjny
Znak nie istnieje sam.
X ≠ znak sam w sobie
X jest znakiem tylko w relacji
2. znak jest częściowo subiektywny
Interpretacja zależy od podmiotu.
ten sam X
→ różne Y
→ dla różnych osób
3. znak różni się od oznaczanego
Warunek:
X ≠ Y
Przykład:
| znak | oznaczane |
|---|---|
| dym | ogień |
| słowo „drzewo” | drzewo |
4. znak nie musi być językowy
Znakiem może być:
| typ | przykład |
|---|---|
| rzecz | flaga |
| zdarzenie | dym |
| gest | skinienie |
| liczba | symbol matematyczny |
4. Funkcje semiotyczne
Relacja znaku może być wyrażana różnymi czasownikami:
| funkcja | opis |
|---|---|
| oznacza | wskazuje |
| reprezentuje | przedstawia |
| symbolizuje | odnosi do |
| wskazuje | informuje |
| sygnalizuje | zapowiada |
5. Typy znaków
znak naturalny
związek przyczynowy
| przykład |
|---|
| dym → ogień |
znak konwencjonalny
związek ustanowiony społecznie
| przykład |
|---|
| słowo |
| symbol |
6. Oznaka (signum) w sensie Dąmbskiej
Oznaka to szczególny typ znaku.
Warunki:
- X jest stanem rzeczy
- Y jest stanem rzeczy
- X ≠ Y
- istnieje związek między X i Y
Schemat:
X ⇒ Y
np.
| oznaka | oznaczane |
|---|---|
| dym | ogień |
| temperatura | choroba |
7. Wnioskowanie z oznak
Mechanizm poznawczy:
X
↓
wniosek
↓
Y
gdzie:
| element | sens |
|---|---|
| X | przesłanka |
| Y | wniosek |
| związek | reguła interpretacji |
8. Oznaka obiektywna i subiektywna
oznaka obiektywna
warunki:
- istnieje realny związek między X i Y
- obserwator rozpoznaje ten związek
oznaka subiektywna
związek istnieje tylko w przekonaniu podmiotu.
X → Y
bo ktoś tak uważa
9. Analogia i modele
W semiotyce Dąmbskiej ważną rolę odgrywa analogia strukturalna.
Schemat:
A : B :: C : D
Analogia ma dwa terminy:
| termin | funkcja |
|---|---|
| pilotujący | punkt wyjścia |
| pilotowany | struktura wyjaśniana |
Z analogii powstają:
analogie
↓
modele