** Semiotyka to ogólna teoria znaków badająca strukturę znaku, jego funkcje oraz relację między znakiem, przedmiotem i użytkownikiem.
Pojęcie znaku
Znak to coś, co zastępuje coś innego dla kogoś.
Schemat relacyjny:
x jest znakiem y dla osoby O
czyli:
znak → oznaczany przedmiot → użytkownik
Znak ma zawsze charakter relacyjny — nie jest znakiem sam w sobie.
Funkcja semiotyczna
Zachodzi wtedy, gdy:
x pełni funkcję znaku względem y dla osoby O
Schemat:
x → y (dla O)
Trzy funkcje znaku (wg Kazimierza Twardowskiego / tradycji SLW)
1. Funkcja wyrażania
Znak wyraża przeżycie psychiczne nadawcy.
znak → stan psychiczny nadawcy
Przykład:
okrzyk bólu
2. Funkcja wzbudzania
Znak wywołuje przeżycie psychiczne u odbiorcy.
znak → przeżycie odbiorcy
Przykład:
alarm → strach
3. Funkcja oznaczania
Znak wskazuje przedmiot.
znak → przedmiot
To podstawowa funkcja znaków językowych.
Czynności psychiczne związane ze znakami
Przedstawienie
Mentalna reprezentacja przedmiotu.
wyraz → obraz mentalny
Sądzenie
Stwierdzanie:
istnienia
lub
własności przedmiotu
Przekonanie
Akceptacja sądu jako prawdziwego.
Własności języka (Witwicki)
Elastyczność
Język może tworzyć nowe znaki i znaczenia.
Kurczliwość
Znaczenia mogą się zawężać.
Dokument
Dokument to:
trwały ślad czynności psychicznych lub społecznych.
Cechy:
- wytwór czynności psychofizycznych
- posiada znaczenie
- utrwala komunikację.
Przykłady:
tekst
pismo
nagranie
Objaśnienie
Objaśnienie to:
proces wyjaśniania znaczenia
Może dotyczyć:
- zdarzeń
- procesów
- zmian.
Znak ikoniczny
Znak podobny do swojego przedmiotu.
Przykład:
globus → Ziemia
Schemat:
znak ≈ przedmiot
Symbol
Znak, którego związek z przedmiotem ma charakter konwencjonalny.
Przykład:
słowo "drzewo"
Ogólny schemat semiotyki
znak
├ funkcja wyrażania
├ funkcja wzbudzania
└ funkcja oznaczania
Zakres badań semiotyki
Semiotyka obejmuje trzy działy:
| dział | przedmiot |
|---|---|
| syntaktyka | relacje między znakami |
| semantyka | relacja znak – przedmiot |
| pragmatyka | relacja znak – użytkownik |