Poe definiuje „chochlika perwersji” jako wewnętrzny, niewytłumaczalny impuls, który popycha człowieka do zrobienia czegoś niewłaściwego lub szkodliwego tylko dlatego, że wie, iż nie powinien tego robić.
- Opowiadanie skupia się na psychologicznym aspekcie winy, obsesji i dążenia do samozniszczenia.
- Narrator opisuje, jak ten „duch” perwersji prowadzi do przyznania się do zbrodni, mimo że wcześniej doskonale zatarł jej ślady.
Chochliik perwersji a sceptycyzm
Postawa polegająca na przewrotnym przyjmowaniu stanowiska przeciwnego rozmówcy w toku dyskursu. Może służyć do testowania siły argumentów lub prowokacji — bywa stosowana refleksyjnie (jako forma konstruktywnego sceptycyzmu) lub instrumentalnie (jako czysty kontrarianizm).
Przykład: w rozmowie z liberałem osoba celowo formułuje argumenty socjalistyczne, a w rozmowie z socjalistą — argumenty liberalne, nie aby przedstawić własne przekonania, lecz by sprawdzić spójność i odporność stanowisk rozmówcy.
W skrajnej postaci zachowanie to może przybierać charakter makiaweliczny — świadome, instrumentalne zmienianie stanowisk w celu manipulacji, uzyskania przewagi retorycznej lub osiągnięcia korzyści.
Należy rozróżnić uczciwy sceptycyzm i konstruktywną rolę „adwokata diabła” (łac. advocatus diaboli) od cynicznego kontrarianizmu, który podważa zaufanie w dyskusji.
Źródła
- „Chochlik perwersji” (ang. The Imp of the Perverse) to jedno z opowiadań Edgara Allana Poego, opublikowane po raz pierwszy w 1845 roku. Jest to jednocześnie esej psychologiczny, w którym autor analizuje autodestrukcyjne skłonności ludzkiej natury
- Montaigne