Transcendencja Ego (Sartre)
Sartre stawia tezę wbrew Husserlowi: ego nie mieszka wewnątrz świadomości jako jej centrum ani zasada jedności. Jest przedmiotem transcendentnym — pojawia się dopiero w refleksji, jako to, ku czemu świadomość się obraca, nie zaś to, skąd wychodzi.
„Ego nie jest ani formalnie, ani materialnie wewnątrz świadomości: jest na zewnątrz, w świecie.”1
Kluczowe rozróżnienie:
- świadomość prerefleksyjna — zaangażowanie w świat, spontaniczne, bez żadnego „ja”
- świadomość refleksyjna, która obraca się ku własnym aktom i dopiero wtedy wytwarza ego jako swój obiekt.
Na poziomie prerefleksyjnym nie ma żadnego podmiotu „za” aktami. Sartre ilustruje to przykładem:
gdy gonię tramwaj, nie ma „ja” w tej świadomości — jest świadomość tramwaju-do-dogonięcia i nietetyczna2 świadomość świadomości . „Ja znika: pochłonięty jestem przez świat przedmiotów.”3
Ego nie było potrzebne do spójności tego doświadczenia.
Świadomość prerefleksyjna jest przez Sartre’a określana wprost jako „bezosobowa spontaniczność” (une spontanéité impersonnelle)4 — wolna od ego, samo-jednocząca się przez intencjonalne odniesienie do przedmiotu. Ego jest tworem retroaktywnym i wtórnym: nie funduje aktów, lecz jest przez nie fundowane.
Źródła
- Sartre, J.-P. (1957). The Transcendence of the Ego: An Existentialist Theory of Consciousness [La Transcendance de l’Ego, 1936]. Tłum. F. Williams, R. Kirkpatrick. New York: Noonday Press. — poziom wiarygodności: 1/5
- Sartre, J.-P. (2006). Transcendencja Ego. Próba opisu fenomenologicznego. Tłum. U. Idziak. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN. — poziom wiarygodności: 1/5
evergreen sartre fenomenologia ego świadomość
Footnotes
Footnotes
-
Sartre, J.-P. (1957). The Transcendence of the Ego, s. 31. Tłum. F. Williams, R. Kirkpatrick. ↩
-
fr. conscience non-thétique de la conscience: świadomość, która implicytnie wie o sobie, ale nie czyni siebie obiektem ↩
-
Sartre, J.-P. (1957). The Transcendence of the Ego, s. 48–49. ↩
-
Sartre, J.-P. (1957). The Transcendence of the Ego, s. 98. ↩