Arche a Aitia - zasada nie jest jeszcze przyczyną
Archē i aitia bywają utożsamiane, ale ich zakresy nie są współextensywne.
Centralne rozróżnienie polega na tym, że archē oznacza zasadę lub punkt wyjścia uwarunkowania, podczas gdy aitia wskazuje już na przyczynę w sensie realnego wpływu na sposób istnienia czegoś.
Archē ma sens szerszy niż aitia. Oznacza to, co stanowi początek, zasadę albo warunek określenia czegoś innego; relacja ta nie musi jeszcze zawierać momentu sprawczego działania. Aitia jest natomiast takim typem uprzyczynowania, w którym jedno realnie wpływa na bytowy status lub modus istnienia drugiego.
Dlatego każda aitia może być rozumiana jako archē, ale nie każda archē jest aitią. „Archē” jest synonimiczne z „aitią” tylko w niektórych kontekstach.
- Archē oznacza raczej zasadę, punkt wyjścia lub
- relację uwarunkowania: coś jest określone albo ufundowane przez coś innego.
- Nie musi się z tym wiązać moment dynamizmu czy sprawczego oddziaływania.
- Aitia oznacza natomiast związek przyczynowy, a więc taki porządek, w którym coś realnie wpływa na sposób istnienia czegoś innego.
- Ma ona bardziej wyraźny sens sprawczy i może być ujmowana w porządku metafizycznym jako przyczyna.
- Modus istnienia.
W tym sensie każda aitia jest pewnym rodzajem archē, ale nie każda archē jest aitią, ponieważ aitia zawiera dodatkowy element sprawczego wpływu na modus istnienia.
Rozróżnienie Arche i Aitia
Rozróżnienie opiera się na obecności lub braku elementu sprawczości:
- archē: zasada, początek, podstawa uwarunkowania; wskazuje, od czego coś zależy lub z czego jest wyprowadzalne;
- w archē akcent pada na fundowanie lub pierwotność;
- pojęcie archē obejmuje również takie zasady, które nie są przyczynami w ścisłym sensie
- aitia: przyczyna; wskazuje relację, w której coś oddziałuje na istnienie, postać lub sposób bycia czegoś innego.
- w aitia akcent pada na przyczynowe oddziaływanie.
- zakres pojęcia aitia mieści się w zakresie pojęcia archē (inkluzja jednostronna)