Heteron i tautón — relacje między bytami (Sofista)

W Sofiście Platon analizuje, jak odgraniczone byty (eidosy, Mikta) odnoszą się do siebie. Kluczowe pojęcia:

• tautón (τὸ αὐτόν) — tożsamość: każdy byt jest tym, czym jest; tożsamość ze sobą
• heteron (τὸ ἕτερον) — inność: każdy byt jest inny niż wszystko pozostałe

“X nie jest Y” nie oznacza, że X jest nicością. Oznacza, że X jest inne niż Y — niebyt (me on) to inność wobec danego rodzaju, nie absolutna nicość. Dzięki temu negacja ma sens bez popadania w eleacką aporé.

Wniosek kluczowy: bez różnicy (heteron) nie byłoby tożsamości (tautón). Każdy byt jest sobą przez odróżnienie od wszystkiego innego. Tożsamość i różnica są współkonstytuujące.

Relacje między odgraniczonymi bytami:

• Co je łączy: obydwa mają Peras, obydwa są określone (tautón — każdy jest tym, czym jest)
• Co je dzieli: heteron — są innymi bytami, o innej treści formy

Język a ontologia — izomorfizm i jego warunek

Jeśli relacje między eidosami (bytami) są strukturą różnic (heteron/tautón), a relacje między znakami w języku są również strukturą różnic — pojawia się pytanie o izomorfizm:

Hipoteza: znak funkcjonuje jako “trafne ujęcie” bytu, jeśli struktura relacji między znakami mapuje strukturę relacji między bytami. Byłoby to poznanie przez strukturalne odpowiedniość, nie przez indywidualne podobieństwo.

Warunek gwarancji: co sprawiałoby, że taka korespondencja jest konieczna, a nie przypadkowa? Odpowiedź platońska: wspólna zasada Nous — ten sam Rozum porządkuje rzeczywistość (nakładając Peras) i porządkuje poznanie (umożliwiając ujęcie struktury). Izomorfizm jest zagwarantowany, bo jedno i to samo Nous działa w obu porządkach.

Dla Saussure’a: w systemie znaków są tylko relacje różnicy — żadnych pozytywnych treści. Dla Platona: eidosy mają pozytywną treść (tautón), a heteron to relacja między pozytywnymi bytami. Dlatego platoński “język” mógłby mapować ontologię; saussurowski — jest od niej odcięty.