Styl wzniosły (Pseudo-Longinos)
Traktat (Pseudo-Longinos, O górności (I w. n.e.)) formułuje stanowisko opozycyjne wobec rzymskiej retoryki formalistycznej (Cecyliusz), której zarzuca redukcję mówcy do techniki erystycznej z pominięciem patosu.
Wzniosłość stylu określają cztery właściwości: szlachetny i porywający sposób myślenia, patos uczuć, układ zdań wyrażający „żarliwość myśli” oraz styl jako wyraz kongenialnego naśladowania wzorów odznaczających się szlachetnością — wynikający z wyobraźni, która stwarza obrazy wywołujące poczucie nadzwyczajności.
Kryterium górności jest trwałość oddziaływania: „Rzeczywiście górne jest to, co ostoi się przy długim przemyśleniu; przeciwko czemu opór jest trudny, a raczej niemożliwy i czego pamięć jest silna i niezatarta.”
Styl wzniosły powinien być enigmatyczny — przez celowe pogwałcenie komunikacji wymuszać uwagę odbiorcy.
Dwa odczyty
Dwie podstawowe zasady (przekład traktatu przez Nicolasa Boileau kładzie nacisk na lapidarność wypowiedzi):
- Jedynie prawda może być piękna. Przeżycie estetyczne jest natury rozumowouczuciowej.
- Jedynie to, co proste może być wzniosłe. Trzeba najbardziej zwięzłym językiem przedstawić maksymalne nagromadzenie uczuć.
Wzniosłość wypowiedzi: non quid sit, sed quo loco sit nie to, o czym się mówi, lecz kto mówi i w jakich okolicznościach.
Przekład traktatu przez Johna Bailla kładzie akcent na uczucie lęku oraz wzniosłości: Ogromne przedmioty budzą wrażenia, a te potęgują świadomość własnych sił umysłowych