Pojęcie i nazwa w logice (Kotarbiński)
** W logice szkoły lwowsko-warszawskiej pojęcie jest treścią znaczeniową nazwy, natomiast nazwa jest wyrażeniem językowym odnoszącym się do przedmiotów.
Relacja:
nazwa → znaczenie (pojęcie) → przedmiot
Homonimy to wyrażenia mające ten sam zapis lub brzmienie, lecz różne znaczenia.
Przykład:
| wyrażenie | znaczenie |
|---|---|
| bal | zabawa |
| bal | element konstrukcyjny |
Schemat:
forma językowa
├ znaczenie1
└ znaczenie2
Pojęcie = treść znaczeniowa terminu.
Cechy:
- zbiór własności wspólnych dla obiektów
- element znaczenia nazwy
- pozwala klasyfikować przedmioty.
Uniwersale to ogólna własność przypisywana wielu przedmiotom.
Problem filozoficzny:
czy własności ogólne istnieją realnie?
Trzy klasyczne stanowiska:
| stanowisko | teza |
|---|---|
| realizm | uniwersalia istnieją |
| konceptualizm | istnieją jako pojęcia |
| nominalizm | istnieją tylko nazwy |
W tradycji Kotarbińskiego dominuje nominalizm / reizym.
Dotyczy relacji:
przedmiot — własność
Zdanie:
X ma cechę Y
może być analizowane jako relacja między nazwą przedmiotu i nazwą własności.
Nazwa jednostkowa
Odnosi się do jednego obiektu.
Przykład:
Warszawa
Sokrates
Nazwa ogólna
Odnosi się do klasy obiektów.
Przykład:
człowiek
drzewo
Nazwa indywidualna wskazuje konkretny przedmiot.
Przykład:
autor "Pana Tadeusza"
Nie każda nazwa indywidualna jest jednoznaczna — może być niejasna, jeśli nie wiadomo, do którego obiektu się odnosi.
Desygnat to przedmiot, do którego odnosi się nazwa.
Relacja:
nazwa → desygnat
Reizm (konkretyzm):
Teza ontologiczna:
istnieją tylko rzeczy (konkrety)
Nie istnieją:
- własności jako byty
- relacje jako samodzielne byty
- uniwersalia.
Konkret = rzecz jednostkowa istniejąca w świecie.
Cechy:
- jest indywidualny
- istnieje realnie
- nie jest abstraktem.
Definicja robocza (w reizyzmie):
rzecz = przedmiot fizyczny istniejący w czasie i przestrzeni
W języku logicznym:
X jest Y
może być analizowane jako:
Y(X)
np.
człowiek(Sokrates)
Synonimy to wyrażenia o różnej formie językowej, lecz tym samym znaczeniu.
Przykład:
| wyrażenie | znaczenie |
|---|---|
| lekarz | medyk |
| relacja | opis |
|---|---|
| homonimia | jedna forma – różne znaczenia |
| synonimia | różne formy – jedno znaczenie |
wyrażenie językowe
↓
znaczenie
↓
przedmiot