Kryptoproblem

Pojęcie kryptoproblemu, wprowadzone przez Bronisława Baczkę w szkicu Kryptoproblemy i historyzm, stanowi jedno z narzędzi marksistowskiej analizy historyczno-filozoficznej. Jego właściwe rozumienie wymaga precyzyjnego rozróżnienia dwóch konstytutywnych momentów.

1. Kryptoproblem jest problemem rzeczywistym, nie zaś pozornym — nie należy go utożsamiać z tzw. pseudoproblemem, czyli tworem myślowym bez realnego przedmiotu.
2. Rzeczywisty problem występuje w postaci teoretycznie nieadekwatnej, przy czym nieadekwatność ta ma charakter obiektywny. Oznacza to, że nie wynika ona z błędów lub niedostatków myślenia podmiotu poznającego, lecz wypływa ze strukturalnych warunków rzeczywistości teoretycznej, w ramach której dane myślenie funkcjonuje.

Kluczowe jest zatem napięcie między realnością problemu a jego zniekształconą artykulacją: problem istnieje, lecz forma, w jakiej zostaje ujęty, jest pochodną ograniczeń narzuconych przez sam horyzont teoretyczny epoki lub formacji.

Nieadekwatność nie jest przypadkowa ani subiektywna — jest wpisana w strukturę warunków umożliwiających dane myślenie.