Sensualizm — Epikur

Epikur jest dla Kanta „najznakomitszym filozofem czynnika zmysłowego”. Stanowisko to polega na tym, że jedyną właściwą rzeczywistością są przedmioty zmysłowe; pojęciom umysłowym przysługuje co najwyżej rzeczywistość logiczna — tzn. są formalnie dopuszczalnymi narzędziami myślenia, ale nie odsyłają do bytów odrębnych od świata zmysłowego.

Epikurejska teoria poznania (kanonike) opiera się na trzech kryteriach prawdy: wrażeniach zmysłowych (aistheseis), uczuciach (pathe) i antycypacjach (prolepseis). W Liście do Herodota Epikur stwierdza:

„Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że nie ma nic innego, do czego można by się odwołać w celu rozstrzygnięcia sporów czy też badania tego, co niepewne, jeśli chodzi o rzeczy niewidoczne — oprócz wrażeń zmysłowych.” (Epikur, List do Herodota, §38)

Wrażenia zmysłowe same w sobie nie mylą — każde wrażenie jest prawdziwe jako akt odbioru. Błąd pochodzi od naprzydawania (epilogismos): od sądów wykraczających poza dane zmysłowe, które nie zyskują ani potwierdzenia, ani zaprzeczenia ze strony doświadczenia. Prolepsy — ogólne pojęcia wytworzone przez wielokrotny kontakt zmysłowy z daną klasą rzeczy — są uogólnieniami empirycznymi, nie ideami wrodzonymi. W tej ramie pojęcia umysłowe są skrótami i narzędziami klasyfikacji, nie osobnymi bytami.